Trầu văn - tinh hoa dân tộc

Cũng như các di sản khác trong danh sách di sản, Chầu văn sẽ được xem xét để đánh giá thứ tự ưu tiên sau đó lập hồ sơ đệ trình lên Unesco đề nghị công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Chầu văn là sinh hoạt văn hóa gắn với đời sống tâm linh của người Việt cổ. Nghệ thuật dân gian truyền thống này mang màu sắc tín ngưỡng đậm nét nên có nhiều nghi lễ mà hình thức chủ đạo là hầu đồng hay còn gọi là lên đồng.

Bên cạnh Phật Giáo, người Việt còn theo tín ngưỡng tứ phủ ( thờ các vị thần linh, thần núi, thần biển, thần sông…). Trong tín ngưỡng tứ phủ các vị thần có Mẫu Thượng thiên, Mẫu địa, Mẫu thượng ngàn, ngoài ra còn có các ông hoàng, các cô, các cậu. Trên hết trong số các vị thần ấy là Đức Thánh Trần ( tức Trần Hưng Đạo) và Bà Chúa Liễu Hanh – đây là hai nhân vật có thật trong lịch sử Việt Nam vào thế kỷ XVI và XIX.

Có nhiều giả thuyết cho rằng chầu văn có từ thế kỷ XV nhưng đa số đều theo ý kiến chầu văn có từ khoảng cuối thế kỷ XVI và phát triển nhất vào thế kỷ XVIII và XIX. Đến nay sau hơn 300 năm, chầu văn đã trải qua nhiều biến cố thăng trầm nhưng vẫn giữ được hồn Việt, mộc mạc nhưng rất đa diện, phong phú.

Mặc dù đã từng có thời gian cực thịnh vào cuối thế kỷ XIX nhưng đến năm 1954, chầu văn dần mai một vì những màu sắc tôn giáo, nghi lễ hầu đồng của chầu văn bị xếp vào hàng mê tín di đoan. Tuy nhiên nhờ những cố gắng của nhiều nghệ nhân và những nhà nghệ thuật chân chính, chầu văn đã được khôi phục trở lại và đang dần khẳng định vị thế của một di sản văn hóa.

Nếu như trước kia, Chầu văn chỉ được dùng để hát thờ hoặc trong các cuộc thi tuyển chọn cung văn và hát để hầu đồng thì nay chầu văn đã được đưa lên sân khấu. Với tiết tấu rất sôi động của dàn nhạc, các lời hát dễ nghe và những điệu múa màu sắc cùng trang phục rất đặc biệt đậm chất dân tộc, chầu văn đang ngày càng được đón nhận tại sân khấu biểu diễn. Từ vai trò như một nghi thức nhạc lễ ở đền, miếu để con người giao tiếp với thần linh, giờ đây chầu văn đã bước vào sân khấu như một loại hình nghệ thuật thực sự để đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa của người dân trong nước, đồng thời giới thiệu với bạn bè quốc tế một loại hình nghệ thuật độc đáo đậm nét dân tộc.