Tính phồn thực trong lễ hội cầu mưa vùng Bắc Bộ

>Uống rượu bằng thìa - Độc đáo văn hóa Nùng An

Tục đốt pháo, rước sinh thực khí cầu mưa làng Đồng Kỵ

Người ta quan niệm rằng, việc cầu “phong đăng hòa cốc” phải gắn liền với sự kết hợp âm-dương, trời-đất, đực-cái thì nghi lễ cầu mưa mới thực sự hoàn chỉnh và có kết quả. Do vậy, trong các lễ hội cầu mưa, bên cạnh các biểu tượng và nghi thức cầu mưa là sự xuất hiện của các biểu tượng âm-dương (sinh thực khí của nữ và nam) với vai trò riêng biệt, độc đáo.

Ví dụ như hội làng Đồng Kỵ, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh được mở từ ngày 4-6 tháng Giêng hàng năm với nghi lễ đốt pháo cầu mưa và đặc biệt có tục rước sinh thực khí.

Để có một mùa màng thịnh vượng thì mưa thuận gió hòa là điều cực kỳ quan trọng. Tiếng sấm luôn báo hiệu cơn mưa đầu mùa vì thế chưa có sấm cũng có nghĩa là chưa có mưa thì con người cần phải gọi sấm đem mưa về. Tiếng pháo cũng như tiếng chiêng, tiếng trống trong nhiều hội làng khác ở Bắc Bộ được coi như tiếng sấm của trời, là một hành động nhắc nhở các thần linh liên quan làm mưa.

Nghi lễ đốt pháo cầu mưa làng Đồng Kỵ

Để làm tăng sức mạnh cho nghi lễ cầu mưa, các hành vi hay trò diễn phông thực xuất hiện trong hội. Đó là sự có mặt của hai hình tượng sinh thực khí bằng gỗ, một âm và một dương với vai trò là lễ vật cúng thần và luôn ở vị trí dẫn đầu đoàn rước. Một vị bô lão có chức sắc của làng hai tay cầm hai lễ vật này thực hiện trọng trách rước hình sinh thực khí.

Dẫn đầu đám rước, vừa đi cụ vừa hát và cử hành một điệu vũ, có thể gọi là vũ điệu âm-dương, lấy hai sinh thực khí lồng vào với nhau. Cụ hát ba lần và điệu vũ cũng được cụ nhắc lại ba lần trong đám rước. Hai sinh thực khí âm dương này sau khi giã đám sẽ được đem đốt.

Lúc ấy nghi lễ mới hoàn tất và họ tin chắc rằng, năm đó trời sẽ ban mưa cho ruộng đồng và con người. Có thể nói, lễ hội Đồng Kỵ là một lễ hội điển hình ở Bắc Bộ mang tải hết ý nghĩa của một lễ hội cổ truyền cầu mưa. Nó vừa làm sống dậy những hồi ức xưa cũ về việc cầu cúng cho mưa thuận, gió hòa bằng việc thi đốt pháo, vừa thực hành những nghi lễ cầu mùa bằng những hành động và trò diễn mang yếu tố phồn thực.

Lễ hội cầu mưa của người Lô Lô

Hàng năm, đồng bào dân tộc Lô Lô trải từ xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang thường tổ chức nhiều lễ hội truyền thống như: Lễ hội nhẩy cây hay còn gọi là lễ hội mùa xuân, được tổ chức vào 25 tháng Chạp năm trước đến hết rằm tháng Giêng năm sau; Lễ hội hái ngô vào các dịp tết cổ truyền…  Đặc biệt nhất là lễ hội cầu mưa thường được tổ chức vào tháng Ba âm lịch hàng năm ở khu sân rộng giữa bản với ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.

Lễ hội cầu mưa là một lễ hội tín ngưỡng phồn thực. Trong dịp tổ chức lễ hội, mọi sinh hoạt của người Lô Lô đều hướng vào việc cầu mưa. Họ tâm nguyện, cầu khấn, ước ao năm mới sẽ có nhiều hạt mưa rơi xuống tưới cho cánh đồng của cao nguyên đá Đồng Văn ngày càng xanh tốt, cho dân bản được mùa, đời sống no ấm.

Người Lô Lô trong lễ hội cầu mưa. Thông thường, trong lễ hội, bà con trong bản sẽ cùng nhau chuẩn bị đồ để tế lễ và một vật tế lễ không thể thiếu được trong tất cả các lễ hội cầu mưa của đồng bào Lô Lô đó là trống đồng và đàn nhị.

Người Lô Lô cho rằng từ thuở có trời, có đất là có trống đồng. Trống đồng là biểu tượng của vũ trụ, của con người được thần linh hóa cả hình dáng lẫn tiếng nói. Xuất phát từ quan niệm bố Trời - mẹ Đất, họ cho rằng mặt trời là trung tâm vũ trụ. Chiếc đàn nhị của người Lô Lô cũng khá độc đáo, đàn nhị thường to gấp 3-4 lần so với chiếc nhị của người Kinh. Khi kết thúc lễ cầu mưa, một cô gái xinh đẹp sẽ vừa nhảy múa vừa kéo nhị.

Ngày hội cầu mưa là dịp vui nhất của người Lô Lô. Trong ngày này, những người già gặp nhau nói chuyện gia đình, con cái, chuyện phát triển sản xuất, chăn nuôi, trồng cấy, chuyện chọn dâu, kén rể. Với lớp trẻ, đây là dịp các chàng trai tìm người yêu qua câu hát giao duyên, bằng tiếng sáo cờ lé, sáo đôi. Còn những cô gái Lô Lô đẹp rạng ngời, rực rỡ trong bộ váy áo mới, thêu hoa văn rực rỡ tạo nên một màu sắc ấn tượng của dân tộc mình.

Lễ hội cầu mưa ở Hưng Yên

Từ ngày mùng 6-8/4 Âm lịch hàng năm, tại chùa Pháp Vân, xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên cũng thường tổ chức lễ hội cầu mưa gắn với hệ thống thờ Tứ Pháp. Lễ hội được tổ chức để cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa để người dân có mùa màng bội thu cuộc sống được ấm no hạnh phúc.

Tương truyền rằng, cứ mỗi khi trời hạn hán thì người dân nơi đây lại làm lễ cầu mưa nên trước đây, lễ hội không được tổ chức thường xuyên hàng năm. Đến năm 2005 trở lại đây lễ hội cầu mưa mới thực sự trở thành ngày hội vui nhất của người dân vùng này. Trong ngày lễ, ngoài ý nghĩa tín ngưỡng thờ Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) tại đồng bằng Bắc Bộ nó còn là dịp để gia đình quây quần xum họp, bàn chuyện làm ăn, phát triển sản xuất, chăn nuôi, cày cấy…

 Lễ hội tín ngưỡng phồn thực cầu mưa ở Hưng Yên. Lễ hội cầu mưa là một lễ hội tín ngưỡng phồn thực đã có từ lâu đời. Nó thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên, cầu mong thế giới tự nhiên ban phát cho công sức lao động của người dân sẽ có thành quả, đời đời no ấm. Thông qua việc tổ chức lễ hội cầu mưa, người dân nơi đây còn truyền dạy cho con cháu của mình tự hào, giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống, đậm đà bản sắc của dân tộc.

Nhìn chung, những nghi lễ cầu mưa mỗi nơi mỗi khác nhưng đều cầu mưa thuận gió hòa, cầu cho sự phồn thực chung của dương gian đã nằm sâu trong tâm thức phồn thực của người dân.